Een winteravond op het platteland: de stille kracht van de ‘veillée’

In Nederland kennen we de lange, donkere winteravonden vooral als ‘binnenblijfweer’. Kaarsjes aan, series kijken, wat scrollen. Op het Franse platteland bestaat er nog een andere manier om die avonden door te brengen — eentje die teruggrijpt op tijden waarin centrale verwarming nog geen vanzelfsprekendheid was, en waarin saamhorigheid het verschil kon maken tussen eenzaam en gedragen de winter doorkomen.

Die manier heet: de veillée.

Wat is een veillée eigenlijk?

Een veillée — letterlijk vertaald: avondwake of avondzitting — is een informele bijeenkomst die meestal plaatsvindt in de winter. Niet op een officiële feestdag, niet in een chique zaal, maar gewoon bij iemand thuis, in een dorpshuis of klein zaaltje. Soms gepland, soms bijna spontaan. Wie komt, brengt iets mee: een gerecht, een verhaal, een lied, een accordeon of gewoon zichzelf.

Ik ontdekte het fenomeen in een dorpje in de Creuse, diep in het midden van Frankrijk. Daar verzamelen dorpsbewoners zich één keer per maand in de oude school, inmiddels omgebouwd tot ‘salle communale’. De houtkachel snort, er staan simpele klapstoelen in een kring. Een oudere man zingt een oud lied in het Occitaans, iemand anders vertelt een anekdote over vroeger. Daarna is het de beurt aan een jong meisje dat zelf een gedicht heeft geschreven. Er wordt gedeeld, gelachen, gegeten. En niemand kijkt op zijn telefoon.

Geen folklore voor toeristen

Wat me opviel: dit heeft niets te maken met folklore opgevoerd voor publiek. Een veillée is geen toeristische show, geen kalenderactiviteit. Het is een gebruik dat voortkomt uit noden en gewoonten van het plattelandsleven — én dat zich heeft weten aan te passen aan de tijd, zonder zijn ziel te verliezen.

Vroeger, toen tv’s schaars waren en vervoer beperkt, boden deze avonden hét sociale moment van de week. Boerengezinnen kwamen bijeen in een schuur of keuken. Er werd gerepareerd, gesponnen, gegeten — en intussen verhalen verteld. Die sfeer van delen en doen, meer dan van consumeren, zit er nog steeds in.

Tegenwoordig zie je dat thema’s veranderen. Waar vroeger mondelinge overlevering centraal stond (‘mijn grootvader op de boerderij vertelde altijd...’), is er nu ook ruimte voor liedjes van Brassens, persoonlijke reflecties of zelfs theaterimprovisatie. Toch blijft het ongedwongen: geen podium, geen officiële opening, geen tijdschema.

Een mix van generaties en talenten

Een veillée brengt mensen van verschillende leeftijden bijeen. Kinderen leren lokale liedjes, jongeren durven voor het eerst iets te laten horen, ouderen voelen zich gezien en gehoord. Er is geen prestatiedruk — iedereen komt om te luisteren of te delen, niet om te scoren.

Wat ik zelf bijzonder vond, is hoe vanzelfsprekend het delen verloopt. Niemand hoeft de leiding te nemen. Als iemand iets inbrengt, luisteren de anderen. Daarna is het stil, tot iemand anders begint over wat zijn oma vroeger voor soep maakte in februari. En hop, daar komt weer een verhaal, gevolgd door iemand die uitleg geeft over een oud gebruik rond Driekoningen.

Die moeiteloze afwisseling tussen persoonlijk en collectief, tussen verleden en heden, maakt de veillée tot meer dan zomaar een bijeenkomst. Het is een levend archief van dorpsherinneringen en menselijke creativiteit.

Niet hip, wel houdbaar

In een tijd waarin 'community' vaak vooral digitaal betekent, laat de veillée iets anders zien. Iets dat niet gericht is op bereik of zichtbaarheid, maar op contact. Je moet er zijn, meedoen, ruiken wat er gekookt is, lachen om iets dat helemaal niet opgeschreven hoeft te worden.

Dat maakt het kwetsbaar én krachtig. Ik vroeg me weleens af waarom zulke dingen zich niet makkelijker verspreiden. Maar misschien is dat net de reden dat het blijft bestaan: omdat het klein is, lokaal, en níét bedoeld om groter te worden. Want in die eenvoud ligt de charme — en de werking.

Dus?

De veillée is geen reliek uit het verleden, maar een stille manier van samenleven die heel goed thuishoort in het nu. Geen spektakel, wel betekenis. Niet groot, maar vol. En misschien soms precies wat we missen zonder dat we het weten.