Wat Fransen bedoelen met 'comme ci, comme ça' – en waarom het zelden neutraal is

Fransen lijken soms meesters in het omzeilen van een duidelijk oordeel. Eén uitdrukking illustreert dat treffend: comme ci, comme ça. Letterlijk betekent het iets als 'zo zo', 'niet goed, niet slecht'. In Nederland gebruiken we woorden als ‘mwoah’ of ‘gaat wel’. Neutraal bedoeld, meestal. Maar in Frankrijk? Daar ligt het subtieler.

De ondertoon hoor je – en zie je

Ik hoorde de uitdrukking voor het eerst van een buurvrouw, toen ik vroeg hoe haar dag was geweest. Ze haalde haar schouders tegelijk op en zei heel luchtig comme ci, comme ça. Een beetje frons, een korte zucht achteraf. Het klonk niet helemaal als ‘het gaat wel’. Eerder als: "Ik zeg het vriendelijk, maar eigenlijk ben ik niet blij."

Dat moment zette me aan het denken. Het is niet zozeer wat een Fransman of Française zegt – het is hóé ze het zeggen. Intonatie, mimiek, lichaamstaal: het speelt allemaal mee. Een opgetrokken wenkbrauw, een zijdelingse blik, schouders die kort omhoog komen. Daarmee krijgt zo’n eenvoudige uitdrukking ineens gewicht.

Geen duidelijke ‘ja’ of ‘nee’

In gesprekken op straat, in de wachtkamer of op een terrasje kom je comme ci, comme ça regelmatig tegen. Vaak wanneer iemand iets niet helemaal wil of durft te zeggen. Het is handig: je blijft beleefd, maar houdt afstand. De luisteraar moet tussen de regels door horen dat er iets wringt.

Vraag je in Nederland aan iemand wat hij van een nieuw restaurant vond, dan krijg je meestal meteen een mening: goed, slecht, niks bijzonders. Fransen zeggen dan eerder comme ci, comme ça – en bedoelen daar vaak mee: niet zo best, eigenlijk, maar zonder de confrontatie aan te gaan. Het is een manier om niet onbeleefd te zijn, maar ook geen enthousiasme te veinzen.

Waarom het minder onschuldig is dan het lijkt

In Franse gesprekken zit een vorm van sociaal evenwicht. Je uit je emoties, maar binnen grenzen. Je zegt genoeg om begrepen te worden, maar laat ook ruimte voor interpretatie. Comme ci, comme ça hoort bij die balans. Niet uitgesproken negatief, zeker niet positief. Eerder een beleefde manier om aan te geven dat er iets ontbreekt.

Op papier lijkt het neutraal. In werkelijkheid is het vaak het tegenovergestelde. In de meeste gevallen is het een vriendelijk verpakte teleurstelling, terughoudendheid of lichte ergernis. Het klinkt onschuldig, maar wie goed luistert, hoort wat er écht wordt bedoeld.

Wat we in Nederland makkelijk missen

Wie de Franse taal leert via schoolboeken of apps krijgt deze uitdrukking vaak gepresenteerd als klassiek voorbeeld van ‘het gaat wel’. Op zich klopt dat, maar als je die betekenis letterlijk meeneemt in gesprekken in Frankrijk, mis je snel de nuance.

Een Nederlandse vriend vertelde me ooit, trots: “Ik praat nu een beetje Frans. Als iemand vraagt hoe het gaat, zeg ik gewoon ‘comme ci, comme ça’! Lekker neutraal.” Wat hij niet doorhad: hij had in feite gezegd dat het maar zo zo met hem ging. Zijn Franse buurman keek bezorgd.

Comme ci, comme ça is dus méér dan een tussenantwoord. Het is een subtiele manier om je reserves te tonen, zonder de harmonie te verstoren. Wie goed luistert – en kijkt – hoort vaak veel meer dan de woorden op zich aangeven.

En leer je dat verschil eenmaal herkennen, dan hoor je het overal: in het café, bij de kapper, in de supermarkt. Achter een schouderophaling schuilt een wereld aan nuance. En dat maakt het Frans tegelijk ongemakkelijk én razend interessant.